Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου επηρεάζει όλη την οικογένεια. Το πένθος δεν είναι μια ευθύγραμμη διαδικασία με ημερομηνία λήξης. Είναι μια διαδρομή προσαρμογής στη νέα πραγματικότητα.

Πολλοί γονείς προσπαθούν να φανούν «σκληροί» ή δυνατοί μπροστά στα παιδιά τους, πιστεύοντας ότι έτσι τα προστατεύουν. Γνωρίζουμε όμως  ότι τα παιδιά «διαβάζουν» τα συναισθήματα των γονιών. Ακόμη κι αν δεν μιλάτε, τα παιδιά αντιλαμβάνονται τη βαρύτητα στην διάθεση και την ατμόσφαιρα στο σπίτι. Όταν σας βλέπουν να κλαίτε ή να εκφράζετε τη λύπη σας, μαθαίνουν ότι η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό και υγιές συναίσθημα. Επιτρέψτε στον εαυτό σας να πενθήσει.

Πώς να μιλήσετε στα παιδιά για το θάνατο

Η ειλικρίνεια και η σαφήνεια είναι τα πιο ισχυρά εργαλεία που διαθέτετε.

Αποφύγετε ευφημισμούς όπως «έφυγε για ταξίδι» ή «κοιμήθηκε», καθώς μπορεί να προκαλέσουν άγχος στα μικρότερα παιδιά (π.χ. φόβο για τον ύπνο ή προσδοκία επιστροφής). Χρησιμοποιήστε τη λέξη «πέθανε» με ήρεμο και στοργικό τρόπο.

Προσαρμόστε την πληροφορία στην ηλικία:

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (3-5 ετών) αντιλαμβάνονται τον θάνατο ως κάτι προσωρινό. Χρειάζονται απλές εξηγήσεις και συχνές διαβεβαιώσεις.

Τα παιδιά σχολικής ηλικίας (6-11 ετών) κατανοούν την οριστικότητα, αλλά μπορεί να εμφανίσουν φόβους για την ασφάλεια των υπόλοιπων μελών της οικογένειας.

Στην εφηβεία, αρχίζουν να κατανοούν πλήρως την απώλεια, αλλά μπορεί να απομονωθούν ή να εκφράσουν το πένθος τους μέσω θυμού.

Κάποια παιδιά μπορεί να κάνουν την ίδια ερώτηση ξανά και ξανά. Αυτός είναι ένας τρόπος να επεξεργαστούν τη μόνιμη φύση της απώλειας.

Διατηρήστε τις ρουτίνες

Ο θάνατος διαταράσσει την αίσθηση ασφάλειας ενός παιδιού.

Προσπαθήστε να διατηρήσετε σταθερές τις καθημερινές συνήθειες (ώρες φαγητού, ύπνου, σχολείο, δραστηριότητες). Η ρουτίνα προσφέρει στα παιδιά προβλεψιμότητα και το αίσθημα ότι ο κόσμος τους συνεχίζει να είναι ασφαλής.

Υπενθυμίζετε συχνά στο παιδί ότι είναι ασφαλές και ότι υπάρχουν άνθρωποι που το αγαπούν και θα συνεχίσουν να το φροντίζουν.

Αποδοχή των διαφορετικών τρόπων πένθους

Κάθε μέλος της οικογένειας πενθεί με τον δικό του ρυθμό και τρόπο.

Τα παιδιά σπάνια πενθούν συνεχόμενα. Μπορεί τη μία στιγμή να κλαίνε και την αμέσως επόμενη να θέλουν να παίξουν ή να γελάσουν. Αυτός είναι ένας μηχανισμός αυτοπροστασίας του εγκεφάλου τους και δεν σημαίνει ότι «ξεχασαν» ή δεν νοιάζονται.

Ενθαρρύνετε τα παιδιά να εκφραστούν μέσα από τη ζωγραφική, το παιχνίδι ή τη συζήτηση. Μοιραστείτε όμορφες αναμνήσεις από το αγαπημένο πρόσωπο όταν νιώθετε έτοιμοι.

Φροντίστε το δικό σας πένθος

Δεν μπορείτε να γεμίσετε ένα ποτήρι από μια άδεια κανάτα. Για να μπορέσετε να στηρίξετε τα παιδιά σας, πρέπει να φροντίσετε και τον εαυτό σας:

• Ζητήστε πρακτική βοήθεια από το υποστηρικτικό σας δίκτυο (συγγενείς, φίλους) για τις καθημερινές υποχρεώσεις.

• Μην απομονώνεστε. Μοιραστείτε τον πόνο σας με ανθρώπους που σας καταλαβαίνουν.

Πότε να αναζητήσετε επαγγελματική υποστήριξη

Είναι φυσιολογικό οι πρώτες εβδομάδες και μήνες να είναι εξαιρετικά δύσκολοι. Ωστόσο, αναζητήστε τη βοήθεια ενός ψυχολόγου ή ειδικού ψυχικής υγείας εάν παρατηρήσετε:

• Επίμονη παλινδρόμηση στη συμπεριφορά του παιδιού (π.χ. ενούρηση, έντονο άγχος αποχωρισμού) για μεγάλο χρονικό διάστημα.

• Σημαντική πτώση στη σχολική επίδοση ή πλήρη απομόνωση από φίλους και δραστηριότητες.

• Έντονες ενοχές (το παιδί να πιστεύει ότι ευθύνεται για τον θάνατο).

• Δική σας αίσθηση ότι το βάρος είναι ανυπέρβλητο και αδυνατείτε να λειτουργήσετε στην καθημερινότητα.