Maria Prastiti

Μεγαλώνοντας παιδιά που σέβονται τη διαφορετικότητα

Πώς μιλάμε στα παιδιά για το ρατσισμό και τη διαφορετικότητα;

Ζούμε σε μια διαπολιτισμική κοινωνία και καθημερινά τα παιδιά έρχονται σε επαφή με ανθρώπους από διάφορες φυλετικές ομάδες, με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Αρκετά συχνά, κάποιοι  γονείς και  εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι νιώθουν άβολα να συζητήσουν με τα παιδιά για τις φυλετικές διαφορές και αναβάλλουν ή να αποφεύγουν τέτοιες συζητήσεις. Αποφεύγοντας τη συζήτηση, είναι πιο πιθανό τα παιδιά να εξάγουν δικά τους αυθαίρετα συμπεράσματα για κάθε φυλή, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση στερεοτύπων και προκαταλήψεων.  Σε μια προσπάθεια να οργανώσουν και να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους, από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά εντοπίζουν τις διαφορές και κατηγοριοποιούν τους ανθρώπους σε διαφορετικές ομάδες. Επομένως, η συζήτηση  για τις διάφορες φυλές, αλλά και γενικότερα η για τη διαφορετικότητα είναι καλό να ξεκινάει από νωρίςΠώς συζητάμε με τα παιδιά για τη διαφορετικότητα;

  • Δε χρειάζεται να προετοιμαστείτε για μια «μεγάλη» συζήτηση η οποία θα γίνει μία φορά. Αξιοποιείστε ευκαιρίες συζήτησης που προσφέρονται στην καθημερινότητα σας. Στις μέρες μας υπάρχει περισσότερη ποικιλομορφία στα μέσα ενημέρωσης αλλά και γενικότερα γύρω μας. Για παράδειγμα, με αφορμή κάτι που παρακολουθήσατε στις ειδήσεις, ανοίξτε συζήτηση για τις φυλετικές διακρίσεις.
  • Δείξτε ότι είστε διαθέσιμοι για συζήτηση και επικοινωνήστε ανοιχτά. Είναι σημαντικό πρώτα εσείς να νιώθετε άνεση και ετοιμότητα για συζήτηση. Ποια είναι η δική σας στάση και συμπεριφορά απέναντι σε διάφορες ομάδες ανθρώπων;
  • Αξιοποιείστε το παιχνίδι και παραμύθια για να ανοίξετε συζήτηση με παιδιά μικρότερης ηλικίας. Με παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, οι σειρές και οι ταινίες μπορούν να αποτελέσουν αφόρμηση για συζήτηση. Κάντε ερωτήσεις σχετικά με τους χαρακτήρες της ιστορίας, ανταλλάξτε απόψεις και συζητήστε για τη διαφορετικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. 
  • Ίσως να μην έχετε απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις των παιδιών και αυτό είναι εντάξει.  Αναγνωρίστε το, παραδεχτείτε το και ψάξτε μαζί με το παιδί για απαντήσεις.
Σύμφωνα με έρευνες στο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας, η επαφή ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών ομάδων μπορεί να οδηγήσει στη μείωση της προκατάληψης. Δημιουργήστε λοιπόν ευκαιρίες για θετική επαφή και ανάπτυξη σχέσεων με παιδιά από διαφορετικές φυλετικές ομάδεςΓνωρίστε διαφορετικούς πολιτισμούς, μάθετε για τις συνήθειες, τα έθιμα και παραδόσεις άλλων λαών, και εντοπίστε κοινά στοιχεία, κοινές πεποιθήσεις. Ενθαρρύνετε παιδιά από διαφορετικές ομάδες να συνεργαστούν για την επίτευξη ενός κοινού, μικρού στόχου. Μέσω της κοινής προσπάθειας και της αλληλεξάρτησης για την επίτευξη του στόχου, αυξάνονται οι πιθανότητες να μειωθούν τα επίπεδα προκατάληψης και να αναπτυχθούν φιλικές σχέσεις ανάμεσα στα παιδιά. Η ποιότητα της σχέσης γονέα-παιδιού επηρεάζει σημαντικά τη ψυχο-κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί αποτελούν πρότυπα και μέσα από τη στάση και τη συμπεριφορά τους μεταφέρουν σημαντικά μηνύματα στα παιδιά. Σύμφωνα με έρευνες, φαίνεται ότι τα παιδιά υιοθετούν πολλές από τις φυλετικές στάσεις και συμπεριφορές που παρουσιάζουν οι ενήλικες της δικής τους κουλτούρας. Μέσω της παρατήρησης, φαίνεται ότι μαθαίνουν να συγκρίνουν ομάδες ανθρώπων μεταξύ τους και να συσχετίζουν κάποιες ομάδες με μεγαλύτερο κύρος.  Επομένως, ο ρόλος των γονέων και των εκπαιδευτικών είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε ότι αφορά τη διαμόρφωση των στάσεων και συμπεριφορών των παιδιών απέναντι στο διαφορετικό. Μέσα από το παράδειγμα τους, είναι σημαντικό να προωθούν την αξία και το σεβασμό της διαφορετικότητας. Έτσι, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ενδυνάμωση της ψυχικής υγείας και ευεξίας των παιδιών καθώς και στην οικοδόμηση μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας που σέβεται τη διαφορετικότητα σε όλες τις εκφάνσεις της. Ας γιορτάσουμε λοιπόν τη διαφορετικότητα ως κομμάτι της ανθρώπινης φύσης και ας προσεγγίσουμε τις διαφορές ως στοιχεία που κάνουν κάθε άνθρωπο μοναδικό και ξεχωριστό. Βιβλιογραφία Beelmann, A., & Heinemann, K. (2014). Preventing prejudice and improving intergroup attitudes: A meta-analysis of child and adolescent training programs. Journal Of Applied Developmental Psychology35(1), 10-24. doi: 10.1016/j.appdev.2013.11.002 Pettigrew, T., & Tropp, L. (2008). How does intergroup contact reduce prejudice? Meta-analytic tests of three mediators. European Journal Of Social Psychology38(6), 922-934. doi: 10.1002/ejsp.

Μαρία Πραστίτη
Εγγεγραμμένη Σχολική / Εκπαιδευτική Ψυχολόγος