Maria Prastiti

people, father, man

Η σημασία της πατρικής εμπλοκής στη ψυχική υγεία των παιδιών

Ποια τα οφέλη της στην ανάπτυξη των παιδιών;

Τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο η σημασία του ρόλου του πατέρα στην οικογένεια. Οι σημαντικές διεθνείς κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές αλλαγές, που σημειώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες οδήγησαν στη σταδιακή αλλαγή των αντιλήψεων για την εμπλοκή του πατέρα στη ζωή των παιδιών και στον επαναπροσδιορισμό του ρόλου του. Ο ρόλος του πατέρα δεν περιορίζεται στη διασφάλιση της  οικονομικής ασφάλειας και στην πρακτική υποστήριξη των αναγκών της οικογένειας. O πατέρας πλέον, εμπλέκεται πιο ενεργά στη ζωή των παιδιών, συμβάλλοντας στην πολύπλευρη ανάπτυξη, τη ψυχική υγεία και ευεξία τους.

Τι σημαίνει πατρική εμπλοκή;
Στη βιβλιογραφία παρουσιάζονται διάφοροι ορισµοί για την πατρική εµπλοκή. Σημαντικά στοιχεία που ορίζουν την έννοια και το βαθμό της πατρικής εμπλοκής, είναι η αλληλεπίδραση, η ευθύνη και η διαθεσιμότητα. Συγκεκριµένα, η αλληλεπίδραση αναφέρεται στην άµεση επαφή του πατέρα µε το παιδί, στην παροχή φροντίδας και ποιοτικού χρόνου για παιχνίδι, συζήτηση, βόλτες κλπ. Η διαθεσιµότητα αναφέρεται στη δυνατότητα του πατέρα να είναι παρών στη ζωή του παιδιού ακόμη και χωρίς την ύπαρξη άμεσης αλληλεπίδρασης μεταξύ τους. Ως ευθύνη εννοείται η παροχή πρακτικής υποστήριξης και φροντίδας, με στόχο τη διασφάλιση των αναγκών των παιδιών. Περιλαμβάνει την επίβλεψη  και την ενασχόληση με θέματα που αφορούν την υγεία, την εκπαίδευση και άλλες δραστηριότητες των παιδιών.

Η ενεργητική εμπλοκή του πατέρα είναι σημαντική και απαραίτητη σε κάθε στάδιο ανάπτυξης του παιδιού. Σε συναισθηματικό αλλά και σε πρακτικό επίπεδο η εμπλοκή του ξεκινάει από την περίοδο της εγκυμοσύνης. Ουσιαστικά, η περίοδος της εγκυμοσύνης αποτελεί μια μεταβατική περίοδο όπου ο άντρας βιώνει διάφορες αλλαγές, τις οποίες καλείται να διαχειριστεί και σταδιακά αναλαμβάνει το ρόλο του πατέρα.

Ο ρόλος του διαφοροποιείται αφού τείνει να γίνεται περισσότερο προστατευτικός και υποστηρικτικός απέναντι στη σύντροφο του. Η ουσιαστική επικοινωνία ανάμεσα στο ζευγάρι καθώς και η αποδοχή των αλλαγών, καθιστούν την εγκυμοσύνη μια όμορφη και μοναδική εμπειρία. Ερευνητικά ευρήματα υποστηρίζουν ότι κατά τη βρεφική περίοδο η εμπλοκή του πατέρα συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη συναισθηματικής ασφάλειας, με αποτέλεσμα τα βρέφη να νιώθουν μεγαλύτερη σιγουριά να εξερευνήσουν το περιβάλλον γύρω τους.

Ποιος είναι ο ρόλος του πατέρα στην οικογένεια;
 Ο πατρικός ρόλος είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τη ψυχο-συναισθηματική υγεία και την ισορροπία της οικογένειας. Η ενεργητική συμμετοχή του πατέρα στη ζωή των παιδιών έχει πολυεπίπεδα οφέλη για την ανάπτυξη τους, ακόμα και αν ο πατέρας δε διαμένει στο ίδιο σπίτι με τα παιδιά. Η πατρική εμπλοκή φαίνεται να σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης στα παιδιά. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες φαίνεται ότι η εμπλοκή του πατριού μπορεί να  έχει  ισχυρή θετική επίδραση στην αυτοεκτίμηση των παιδιών .

Παιδιά των οποίων οι πατέρες δείχνουν ευαισθησία εμπλέκονται ενεργά και είναι υποστηρικτικοί, τείνουν να αναπτύσσουν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό με τον πατέρα,  αναπτύσσουν φιλίες στο σχολείο, έχουν καλές γλωσσικές δεξιότητες, καλές ακαδημαϊκές επιδόσεις και παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το σχολείο. Η συναισθηματική επένδυση του πατέρα και ο συναισθηματικός δεσμός με το παιδί, φαίνεται να συνδέεται με τη γνωστική, την κοινωνικό-συναισθηματική ανάπτυξη και την ευεξία των παιδιών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η  ποιότητα της σχέσης του πατέρα με τη μητέρα των παιδιών. Σύμφωνα με έρευνες, όταν οι γονείς διατηρούν καλή και υποστηρικτική σχέση μεταξύ τους, τα παιδιά τείνουν να παρουσιάζουν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς και ανεπτυγμένες δεξιότητες αυτορρύθμισης.

Καταληκτικά, η πατρική εμπλοκή έχει πολλαπλά οφέλη για την ανάπτυξη και τη ψυχική υγεία των παιδιών. Όσο σημαντική είναι η συμβολή του πατέρα για τον ερχομό ενός παιδιού στον κόσμο, τόσο σημαντική είναι και η συμμετοχή του στην ανατροφή του. Σε περιπτώσεις που παρουσιάζεται έντονο γονεϊκό στρες ή άλλες δυσκολίες στο γονεϊκό ρόλο, οι γονείς μπορούν  να αποταθούν σε κάποιο ειδικό ψυχικής υγείας που θα τους βοηθήσει να αναπτύξουν δεξιότητες που χρειάζονται για να ανταπεξέλθουν στoν πολύπλευρο και απαιτητικό ρόλο τους.

Βιβλιογραφία

Leidy, M. S., Schofield, T. J., & Parke, R. D. (2013). Fathers’ contribution to children’s social development. In N. J. Canbrera & C. S. Tamis-LeMonda (Eds.), Handbook of father involvement: Multidisciplinary perspectives (pp. 151-167). New York, NY: Routledge.

Cabrera, N. J., Shannon, J. D., & Tamis-LeMonda, C. (2007). Fathers’ influence on their children’s cognitive and emotional development: From toddlers to pre-K. Applied Developmental Science, 11, 208-213.

Alio, A. P., Lewis, C. A., Scarborough, K., Harris, K., & Fiscella, K. (2013). A community perspective on the role of fathers during pregnancy: a qualitative study. BMC pregnancy and childbirth, 13(1), 1-11.

Malin,J.L.,Cabrera,N.J.,& Rowe, M.L. (2014). Low-income minority mothers’ and fathers’ reading and children’s interest: Lon-gitudinal contributions to children’s receptive vocabulary skills.

Feinberg,M.E.,Jones,D.E.,Roettger, M.E.,Solmeyer,A.,&Hos-tetler, M. (2014). Long-term follow-up of a randomized trial of family foundations: Effects on children’s emotional, behavioral, and school adjustment. Journal of Family Psychology, 28,821–831 .

Lamb, M. E., Pleck, J. H., Charnov, E. L., & Levine, J. A. (1987). A biosocial perspective on paternal behavior and involvement. In J. B. Lanaster, J. Altmann, A. S. Rossi, & L. R. Sherrod (Eds.), Parenting across the lifespan: Biosocial perspectives (pp. 111-142). Hawthorne, NY: Aldine.

Αναστασία Γεωργίου & Μαρία Πραστίτη
Εγγεγραμμένες Σχολικοί/Εκπαιδευτικοί Ψυχολόγοι